Wykład: systemy operacyjne 2026/27

• Pierwsza część wykładu (tematy 1–7, M. Grochowski)
  Slajdy: so.pdf (8 MB)
• Druga część wykładu (P. Ablewski)
  Slajdy: SOPER.pdf (wersja z 2025 roku)

1. Wprowadzenie
   • Elementy systemu komputerowego
   • Systemy operacyjne i ich zadania
   • Historia i rozwój komputerów i systemów operacyjnych
2. Architektura komputerów
   • Architektura i działanie procesora
   • Rodzaje i hierarchia pamięci
   • Magistrale i urządzenia peryferyjne
3. Działanie systemu komputerowego
   • Monitor prosty, buforowanie, spooling
   • Wieloprogramowość i podział czasu
   • Systemy rozproszone, systemy czasu rzeczywistego
4. Przerwania
   • Systemy z obsługą przerwań
   • Struktura wejścia-wyjścia
   • Dualny tryb pracy
   • Funkcje systemowe
5. Procesy
   • Model procesu i jego implementacja
   • Stany procesów
   • Zarządzanie procesami
   • Wątki poziomu użytkownika, wątki jądra, procesy lekkie
   • Zadania w Linuksie
   • Wywłaszczenie
6. Zarządzanie procesami
   • Algorytmy planowania procesora
   • Polityki planowania
   • Planista CFS
7. Synchronizacja procesów
   • Komunikacja międzyprocesowa (IPC)
   • Sekcje krytyczne i wyścigi
   • Wzajemne wyłączanie z aktywnym czekaniem
   • Semafory, muteksy, monitory
   • Zakleszczenia
   • Klasyczne problemy synchronizacji (producent-konsument, czytelnik-pisarz, filozofowie)
8. Zarządzanie pamięcią
   • Wymiana pamięci i stronicowanie
   • Pamięć wirtualna i segmentacja pamięci
   • Algorytmy wymiany stron
   • Zarządzanie pamięcią w systemach GNU/Linux i Windows
9. Zarządzanie przestrzenią dyskową
   • Fizyczna organizacja dysków i interfejsy dyskowe
   • Macierze dyskowe (RAID)
   • Systemy plików
   • Zarządzanie logicznymi wolumenami
10. Wirtualizacja i konteneryzacja
    • Maszyny wirtualne
    • Wirtualizacja pełna i parawirtualizacja
    • Kontenery i ich zastosowania
11. Struktura systemów operacyjnych
    • Systemy monolityczne, warstwowe i hybrydowe
    • Współdzielenie systemów operacyjnych
    • Ładowanie systemu operacyjnego
12. Przykłady systemów operacyjnych
    • Windows
    • Unix, GNU/Linux
    • macOS

• Słownik skrótów

• A. S. Tanenbaum, H. Bos. Systemy operacyjne. Wydawnictwo Helion, 2015.
  
• W. Stallings. Systemy operacyjne. Architektura, funkcjonowanie i projektowanie. Wydanie IX. Wydawnictwo Helion, 2018.
• A. Silberschatz, P. B. Galvin, G. Gagne. Podstawy systemów operacyjnych. Tomy 1–2. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2021.
• L. Null, J. Lobur, The Essentials of Computer Organization and Architecture, PDF
• A. S. Tanenbaum, A. S. Woodhull. Operating Systems: Design and Implementation. PDF
• A. S. Tanenbaum, Modern Operating Systems, PDF
• R. Love. Linux kernel. Przewodnik programisty. Wydawnictwo Helion, Gliwice, 2004.

• Zaliczenie laboratorium
• Zdanie egzaminu
  • Zakres materiału i kryteria oceny określa sylabus przedmiotu w USOS
  • Przykładowa treść egzaminu: Egzamin Systemy Operacyjne 2025.02.06

Zbiór linków poszerzających wiedzę z wykładu.

1. Historia komputerów i systemów operacyjnych
   • History_of_computing_hardware
   • Timeline_of_operating_systems
   • History_of_Unix
   • linux30.pdf Wykład Jacka Kobusa z okazji 30-lecia Linuksa
2. Architektura i działanie procesora. Architektura współczesnych komputerów
3. Jak system komputerowy wykonuje programy?
4. Przerwania
5. Procesy i wątki
6. Zarządzanie procesami. Planista
7. Komunikacja międzyprocesowa i synchronizacja
8. Zarządzanie pamięcią
9. Zarządzanie przestrzenią dyskową
10. Struktura systemów operacyjnych
11. Przykłady systemów operacyjnych